Dự trữ nhiều hàng giúp doanh nghiệp yên tâm giao khách, nhưng cũng làm tăng lượng vốn bị giữ trong kho. Ngược lại, giảm tồn kho quá mạnh có thể khiến hoạt động bán hàng hoặc sản xuất gián đoạn khi nguồn cung đến muộn.

Bài toán trở nên khó hơn khi thời gian bổ sung hàng không ổn định. Một đơn thường nhận sau bảy ngày nhưng đôi khi kéo dài đến mười hai ngày có thể khiến kế hoạch tồn kho mất cân đối.

Để xử lý, doanh nghiệp cần xem xét đồng thời nhu cầu, biến động Lead Time và mức dịch vụ mong muốn. Tồn kho an toàn phải được xây dựng từ dữ liệu và rà soát thường xuyên.

Tồn kho an toàn

1. Tồn kho an toàn là gì?

Tồn kho an toàn là lượng dự trữ bổ sung nhằm ứng phó với những biến động ngoài dự kiến, chẳng hạn nhu cầu tăng hoặc hàng bổ sung đến chậm.

Cần phân biệt phần dự trữ này với lượng hàng phục vụ tiêu thụ thông thường giữa hai lần nhập. Nếu doanh nghiệp bán trung bình 100 sản phẩm mỗi ngày, lượng hàng đáp ứng nhu cầu dự kiến trong thời gian chờ không phải toàn bộ là tồn kho an toàn.

Theo tài liệu lập kế hoạch của SAP, tồn kho an toàn hỗ trợ đáp ứng nhu cầu tăng bất ngờ trong thời gian bổ sung và những tình huống giao hàng không đúng hạn.

Đây là lớp đệm có thể được sử dụng khi cần, không phải lượng hàng luôn phải giữ nguyên.

2. Lead Time không chỉ là thời gian vận chuyển

Trong quản trị tồn kho, Lead Time bổ sung cần được xác định từ thời điểm phát sinh lệnh bổ sung đến khi hàng sẵn sàng sử dụng hoặc bán.

Tùy quy trình, khoảng thời gian này có thể bao gồm phê duyệt đặt hàng, nhà cung cấp chuẩn bị, vận chuyển, làm thủ tục, kiểm nhận và cập nhật nhập kho.

Nếu xe chạy ba ngày nhưng nhà cung cấp cần năm ngày chuẩn bị, dùng ba ngày để tính điểm đặt hàng sẽ đánh giá thấp nhu cầu trong thời gian chờ.

Doanh nghiệp cần thống nhất mốc bắt đầu và kết thúc khi đo dữ liệu. Các đơn chỉ có thể so sánh khi được ghi nhận theo cùng nguyên tắc.

3. Vì sao Lead Time trung bình chưa đủ?

Hai nguồn cung có thể cùng Lead Time trung bình bảy ngày nhưng độ ổn định rất khác nhau. Một bên thường giao trong sáu đến tám ngày; bên còn lại dao động từ ba đến mười một ngày.

Nếu chỉ nhìn số trung bình, doanh nghiệp có thể thiết lập mức dự trữ giống nhau dù rủi ro thiếu hàng khác biệt.

Vì vậy, cần theo dõi cả độ phân tán, tần suất giao muộn và nguyên nhân kéo dài. Những biến động do mùa vụ hoặc thay đổi tuyến cũng cần được nhận diện.

Không nên loại bỏ các lần giao trễ khỏi dữ liệu chỉ để kết quả đẹp hơn. Cần phân biệt sự kiện bất thường với rủi ro có khả năng tái diễn.

4. Liên kết tồn kho an toàn với điểm đặt hàng lại

Trong mô hình theo dõi liên tục, công thức cơ bản là:

Điểm đặt hàng lại = Nhu cầu dự kiến trong Lead Time + Tồn kho an toàn.

Quan hệ này cũng được sử dụng trong hướng dẫn hoạch định điểm đặt hàng của SAP.

Giả sử nhu cầu trung bình là 100 sản phẩm/ngày, Lead Time trung bình bảy ngày và tồn kho an toàn 200 sản phẩm. Điểm đặt hàng lại là 900 sản phẩm.

Khi vận hành, cần theo dõi vị thế tồn kho, thường gồm tồn hiện có cộng hàng đã đặt chưa nhận, trừ nhu cầu còn nợ. Chỉ nhìn số hàng trên kệ có thể dẫn đến đặt trùng hoặc bỏ sót nghĩa vụ giao hàng.

5. Tính lớp đệm theo nhu cầu trong thời gian chờ

Một cách tiếp cận là đo trực tiếp nhu cầu phát sinh trong từng khoảng Lead Time thực tế. Dữ liệu này phản ánh đồng thời việc bán nhanh hơn dự kiến và thời gian bổ sung kéo dài.

Trong mô hình gần đúng sử dụng phân phối chuẩn:

Tồn kho an toàn = z × Độ lệch chuẩn của nhu cầu trong Lead Time.

Hệ số z được chọn theo mức phục vụ chu kỳ mục tiêu. Tuy nhiên, công thức cần được kiểm tra tính phù hợp với dữ liệu.

Hàng bán gián đoạn, nhu cầu lệch mạnh hoặc có mùa vụ rõ thường cần phương pháp thực nghiệm, mô phỏng hay mô hình riêng. Không nên áp dụng máy móc một công thức cho toàn bộ danh mục.

Tồn kho an toàn

6. Ví dụ khi độ ổn định giao hàng được cải thiện

Giả sử doanh nghiệp có nhu cầu trung bình 100 sản phẩm/ngày và Lead Time trung bình bảy ngày. Độ lệch chuẩn của nhu cầu trong thời gian chờ được ước tính là 180 sản phẩm.

Với hệ số z xấp xỉ 1,645, tồn kho an toàn tính được khoảng 297 sản phẩm; điểm đặt hàng lại khoảng 997 sản phẩm.

Nếu cải thiện nguồn cung làm độ lệch chuẩn giảm còn 110 sản phẩm, trong khi mức trung bình không đổi, kết quả minh họa như sau:

Chỉ tiêu Trước cải thiện Sau cải thiện
Nhu cầu trung bình trong Lead Time 700 700
Tồn kho an toàn, làm tròn lên 297 181
Điểm đặt hàng lại 997 881

Đây là số liệu giả định, cho thấy giảm biến động có thể giúp giảm dự trữ mà vẫn giữ cùng mục tiêu phục vụ trong mô hình.

7. Hiểu đúng mức dịch vụ mong muốn

Trong ví dụ trên, z xấp xỉ 1,645 tương ứng mức phục vụ chu kỳ khoảng 95% theo giả định phân phối chuẩn.

Điều đó thể hiện xác suất không thiếu hàng trong một chu kỳ bổ sung, không có nghĩa chắc chắn đáp ứng 95% tổng số lượng khách đặt. Tỷ lệ đáp ứng số lượng là chỉ tiêu khác.

Doanh nghiệp cần chọn thước đo phù hợp trước khi tính toán. Nguyên liệu có thể làm dừng dây chuyền thường cần mức bảo vệ khác với hàng có sản phẩm thay thế.

Cũng không nên đặt mục tiêu giống nhau cho mọi mã hàng, vì chi phí thiếu hàng và chi phí dự trữ khác nhau.

8. Tính đủ chi phí của lượng hàng dự phòng

Chi phí tồn kho không chỉ là tiền thuê diện tích. Doanh nghiệp còn phải xem xét vốn, bảo quản, hao hụt, bảo hiểm và nguy cơ lỗi thời.

Ví dụ giả định, nếu giữ thêm 200 sản phẩm, giá vốn mỗi sản phẩm 500.000 đồng, phần vốn bổ sung là 100 triệu đồng. Với tỷ lệ chi phí nắm giữ giả định 20%/năm, chi phí tương ứng khoảng 20 triệu đồng/năm.

Cần xác định rõ tỷ lệ này đã bao gồm khoản nào để tránh tính trùng.

Sau đó, so sánh với hậu quả thiếu hàng: mất lợi nhuận, vận chuyển gấp, mua thay thế hoặc gián đoạn sản xuất. Không nên mặc định toàn bộ doanh thu bị lỡ đều là tổn thất lợi nhuận.

9. Giảm biến động trước khi tăng hàng

Tăng tồn kho có thể giải quyết triệu chứng nhưng không loại bỏ nguyên nhân giao chậm.

Doanh nghiệp nên phân tách Lead Time theo từng công đoạn để nhận diện điểm nghẽn: phê duyệt chậm, nhà cung cấp chuẩn bị muộn, thiếu xe hay kho nhận mất nhiều thời gian kiểm hàng.

Thống nhất lịch lấy hàng, chuẩn hóa chứng từ và cảnh báo sớm giúp kế hoạch bổ sung đáng tin cậy hơn. Đánh giá nhà cung cấp cũng cần dựa trên độ ổn định thay vì chỉ thời gian cam kết.

Khi trao đổi phương án vận tải với Unicorn Logistics, doanh nghiệp nên cung cấp lịch bổ sung, yêu cầu tiếp nhận và các điểm thường phát sinh chậm để cùng xem xét cách phối hợp.

10. Rà soát chính sách theo từng nhóm hàng

Doanh nghiệp nên kết hợp phân nhóm theo giá trị, mức độ thiết yếu và tính ổn định của nhu cầu.

Hàng bán đều có thể dùng mô hình thống kê phù hợp. Hàng chậm luân chuyển, theo dự án hoặc dễ hết hạn cần chính sách riêng. Với hệ thống chỉ kiểm tra tồn kho định kỳ, phải tính thêm khoảng thời gian đến lần rà soát tiếp theo, thay vì chỉ dùng Lead Time.

Các thông số cần được cập nhật khi nhu cầu, nhà cung cấp hoặc tuyến vận chuyển thay đổi. Hiệu quả nên được đo bằng tình trạng thiếu hàng, mức đáp ứng, tồn kho bình quân và chi phí phát sinh.

Cân bằng tồn kho bắt đầu từ hiểu đúng nhu cầu và thời gian bổ sung. Khi đo đủ biến động, chọn mục tiêu phục vụ phù hợp và cải thiện quá trình giao nhận, doanh nghiệp có thể bảo vệ khả năng cung ứng mà vẫn kiểm soát vốn lưu động.