Australia (Úc) là một trong những thị trường nhập khẩu tiềm năng hàng đầu cho các sản phẩm gốm sứ thủ công mỹ nghệ, gốm gia dụng và gốm kiến trúc đến từ Việt Nam. Tuy nhiên, do đặc thù địa lý và quy định kiểm soát an toàn sinh học vô cùng khắt khe từ Bộ Nông nghiệp, Thủy sản và Lâm nghiệp Australia (DAFF), quy trình xuất khẩu đòi hỏi doanh nghiệp phải nắm vững các tiêu chuẩn kỹ thuật cũng như hồ sơ pháp lý.

Dưới đây là quy trình xuất khẩu đồ gốm sứ sang Úc từ A đến Z dành cho các doanh nghiệp Việt Nam.

1. Chuẩn bị Sản phẩm và Đóng gói Chuẩn Xuất khẩu

Khâu chuẩn bị sản phẩm và bao bì đóng gói đóng vai trò quyết định đến tính an toàn của hàng hóa cũng như khả năng thông quan khi đến cảng Úc.

Tiêu chuẩn chất lượng sản phẩm

  • An toàn hóa chất (đối với gốm sứ gia dụng): Các sản phẩm như bát, đĩa, cốc sứ tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm bắt buộc phải kiểm tra nồng độ chì (Lead) và Cadmium rò rỉ, đáp ứng tiêu chuẩn an toàn của cơ quan quản lý thực phẩm Úc và New Zealand (FSANZ).

  • Độ hoàn thiện bề mặt: Bề mặt men không bị rạn nứt bất thường, không chứa bụi bẩn, đất cát tự nhiên bám dính (để tránh vi phạm quy định kiểm dịch).

Quy cách đóng gói chuyên dụng

Gốm sứ là hàng hóa dễ vỡ, do đó phương án đóng gói phải đảm bảo tối đa độ an toàn khi vận chuyển đường biển hoặc đường hàng không:

  • Khay/hộp chứa sản phẩm được lót mút xốp EVA, màng xốp hơi (bubble wrap) hoặc định hình bằng giấy carton tổ ong.

  • Đóng chèn chặt trong thùng carton 5–7 lớp chắc chắn.

  • Cố định các thùng carton lên Pallet (khuyến khích dùng Pallet nhựa hoặc Pallet gỗ đã qua xử lý).

Quy định về chèn lót bằng gỗ (Wood Packaging Material - WPM)

  • Nếu sử dụng pallet gỗ, kiện gỗ hoặc nẹp gỗ để gia cố, vật liệu gỗ bắt buộc phải được xử lý khử trùng theo tiêu chuẩn quốc tế ISPM 15.

  • Doanh nghiệp phải đảm bảo gỗ không còn vỏ cây (debarked), không bị sâu mọt và có đóng dấu xác nhận ISPM 15 hợp lệ.

2. Xử lý Khử trùng (Fumigation) và Kiểm dịch Thực vật

Mặc dù đồ gốm sứ là sản phẩm phi nông sản, khâu xử lý an toàn sinh học vẫn cực kỳ quan trọng nếu lô hàng sử dụng vật liệu đóng gói nguồn gốc thực vật hoặc vận chuyển trong mùa cao điểm dịch hại.

Xử lý khử trùng theo tiêu chuẩn AFAS / AusTreat

  • Úc áp dụng Chương trình Kiểm soát Khử trùng Châu Á (AFAS) rất nghiêm ngặt.

  • Khi xuất khẩu hàng hóa có sử dụng pallet gỗ, doanh nghiệp phải thuê đơn vị dịch vụ khử trùng được Bộ Nông nghiệp Úc công nhận (có mã số AEI - Australia Entity Identifier).

  • Phương pháp khử trùng phổ biến là sử dụng Methyl Bromide (MB) hoặc Heat Treatment (HT).

  • Sau khi xử lý, đơn vị khử trùng sẽ cấp Chứng thư Khử trùng (Fumigation Certificate). Chứng thư này có hiệu lực trong vòng 21 ngày kể từ ngày hoàn tất xử lý cho đến khi hàng được xếp lên tàu.

Kiểm soát Bọ xít nâu (BMSB - Brown Marmorated Stink Bug)

  • Nếu lô hàng được vận chuyển trong mùa rủi ro BMSB (thường từ ngày 1 tháng 9 năm trước đến ngày 30 tháng 4 năm sau), container và hàng hóa có thể phải trải qua quy trình xử lý BMSB theo quy định AusTreat tùy thuộc vào phân loại hàng hóa và loại hình đóng gói.

3. Tra cứu Mã HS và Chính sách Thuế Nhập khẩu vào Úc

Xác định chính xác mã HS giúp doanh nghiệp áp mức thuế chính xác và tận dụng các ưu đãi thương mại.

Các mã HS phổ biến cho hàng gốm sứ

  • Mã HS 6911: Đồ bàn ăn, đồ bếp, các sản phẩm gia dụng khác bằng sứ (Porcelain/China).

  • Mã HS 6912: Đồ bàn ăn, đồ bếp, các sản phẩm gia dụng bằng gốm loại khác (Earthenware/Ceramic).

  • Mã HS 6913: Tượng và các sản phẩm trang trí bằng gốm sứ (đồ mỹ nghệ, chậu cây gốm sứ trang trí...).

Thuế nhập khẩu và Ưu đãi AANZFTA

  • Thuế nhập khẩu ưu đãi (Customs Duty): Mức thuế thông thường cho đồ gốm sứ vào Úc là 0% – 5%.

  • Tận dụng Hiệp định AANZFTA: Nhờ Hiệp định Thương mại Tự do ASEAN - Australia - New Zealand (AANZFTA), sản phẩm gốm sứ có xuất xứ thuần túy từ Việt Nam sẽ được hưởng mức thông quan thuế suất 0%. Doanh nghiệp cần xin Chứng nhận xuất xứ hàng hóa Form AANZ tại Bộ Công Thương hoặc các cơ quan được ủy quyền cấp.

  • Thuế Hàng hóa và Dịch vụ (GST): Mức thuế GST tại Úc là 10%, tính trên tổng giá trị CIF + Thuế nhập khẩu (nếu có) + Phí xử lý hải quan tại Úc. Đối với các lô hàng thương mại có giá trị trên 1.000 AUD, người nhập khẩu tại Úc sẽ phải nộp khoản thuế này.

4. Chuẩn bị Bộ Hồ sơ Xuất khẩu (Shipping Documents)

Doanh nghiệp xuất khẩu cần chuẩn bị đầy đủ bộ chứng từ thương mại và kỹ thuật để làm thủ tục thông quan tại Việt Nam cũng như hỗ trợ đối tác làm thủ tục nhập khẩu tại Úc:

  1. Hợp đồng thương mại (Sales Contract): Thể hiện rõ các điều kiện giao hàng (Incoterms như FOB, CIF, DDP...).

  2. Hóa đơn thương mại (Commercial Invoice): Ghi rõ giá trị, đơn giá, thông tin người bán và người mua.

  3. Phiếu đóng gói chi tiết (Packing List): Thể hiện chi tiết số kiện, trọng lượng gộp (GW), trọng lượng tịnh (NW), kích thước và thể tích (CBM).

  4. Vận đơn (Bill of Lading - B/L): Do hãng tàu hoặc công ty Forwarder phát hành.

  5. Chứng nhận xuất xứ (Certificate of Origin - C/O Form AANZ): Chứng nhận hàng có nguồn gốc Việt Nam để hưởng thuế 0%.

  6. Chứng thư khử trùng (Fumigation Certificate): Do đơn vị được cấp mã AEI phát hành (nếu dùng pallet/chèn lót gỗ).

  7. Bản khai báo bao bì gỗ (Packing Declaration): Mẫu khai báo chuẩn theo quy định của DAFF Úc xác nhận lô hàng có sử dụng bao bì gỗ hay không và gỗ đã được xử lý chưa.

  8. Giấy chứng nhận an toàn/Kiểm nghiệm chì & cadmium (Test Report/Certificate of Analysis): Dành cho hàng gốm sứ tiếp xúc thực phẩm (nếu khách hàng Úc yêu cầu).

Xuất khẩu đồ gốm sứ đi Australia

5. Quy trình Các Bước Thực hiện Xuất khẩu

Bước 1: Ký hợp đồng & Đóng gói ↓ Bước 2: Book cước vận chuyển & Đóng container ↓ Bước 3: Khử trùng ISPM 15 / AFAS (nếu có gỗ) ↓ Bước 4: Thông quan Hải quan xuất khẩu tại Việt Nam ↓ Bước 5: Vận chuyển quốc tế sang Úc ↓ Bước 6: Khai báo An toàn sinh học & Thông quan tại Úc

Bước 1: Ký kết hợp đồng và chuẩn bị hàng hóa

Sau khi thống nhất các điều khoản thương mại, nhà sản xuất tiến hành sản xuất, đóng gói, dán nhãn nhãn hàng hóa (ghi rõ Made in Vietnam) và chuẩn bị bộ chứng từ ban đầu.

Bước 2: Đặt cước vận chuyển (Booking)

Tùy vào khối lượng hàng, doanh nghiệp có thể chọn:

  • FCL (Full Container Load): Đi nguyên container (20ft hoặc 40ft) áp dụng cho lô hàng dung tích lớn.

  • LCL (Less than Container Load): Đi hàng lẻ gom chung container đối với lô hàng dung tích nhỏ (vài CBM).

Bước 3: Đưa hàng ra cảng, xử lý khử trùng và lấy mẫu

  • Đưa container/hàng lẻ về bãi cảng hạ bãi (hoặc đóng hàng trực tiếp tại kho).

  • Tiến hành khử trùng xông hơi theo tiêu chuẩn AFAS nếu có pallet gỗ.

  • Xin cấp C/O Form AANZ trực tuyến trên hệ thống EcoSys của Bộ Công Thương.

Bước 4: Làm thủ tục Hải quan xuất khẩu tại Việt Nam

  • Khai báo tờ khai hải quan điện tử trên hệ thống VNACCS/VCIS theo mã HS đã xác định.

  • Chuẩn bị bộ hồ sơ gồm: Tờ khai, Invoice, Packing List, Hợp đồng.

  • Tiến hành thông quan (Luồng Xanh: thông quan tự động; Luồng Vàng: kiểm tra chứng từ; Luồng Đỏ: kiểm hóa thực tế).

  • Nộp thanh lý tờ khai và vô sổ tàu để hàng lên tàu cất cánh/rời cảng.

Bước 5: Vận chuyển quốc tế

Thời gian vận chuyển đường biển từ các cảng chính của Việt Nam (TP.HCM, Hải Phòng, Đà Nẵng) sang các cảng lớn của Úc (Sydney, Melbourne, Brisbane, Fremantle) thường dao động từ 12 đến 22 ngày tùy thuộc vào tuyến đi trực tiếp (Direct) hoặc chuyển tải (Transhipment).

Bước 6: Khai báo an toàn sinh học và Thông quan nhập khẩu tại Úc

Khi hàng đến cảng Úc:

  • Đại lý hải quan (Customs Broker) của người mua tại Úc sẽ tiến hành khai báo trên Hệ thống tự động của Lực lượng Biên phòng Úc (ABF) và Bộ Nông nghiệp Úc (DAFF).

  • Xuất trình Packing Declaration và Fumigation Certificate để kiểm tra an toàn sinh học.

  • Nộp thuế GST (10%) và các khoản phí xử lý nhập khẩu (Import Processing Charge - IPC).

  • Sau khi DAFF chấp thuận giải phóng hàng và ABF duyệt thông quan, lô hàng sẽ được vận chuyển về kho người mua.

6. Rủi ro Thường gặp và Lưu ý Quan trọng

  • Rủi ro nứt vỡ trong vận chuyển: Gốm sứ có tính chất giòn, dễ vỡ do rung lắc cơ học trên biển. Doanh nghiệp bắt buộc phải mua Bảo hiểm hàng hóa đường biển (Clause A) để dự phòng rủi ro gãy vỡ toàn bộ.

  • Tái xuất hoặc tiêu hủy do vi phạm an toàn sinh học: Úc là quốc gia xử phạt rất nặng nếu phát hiện vỏ cây, côn trùng sống, đất cát còn sót lại trên pallet gỗ hoặc bám trên đáy chậu gốm. Nếu chứng thư khử trùng không thuộc đơn vị có mã AEI hợp lệ, container sẽ bị yêu cầu tái xuất hoặc phạt khử trùng lại với chi phí rất cao tại cảng Úc.

  • Sai lệch thông tin chứng từ: Tên người gửi hàng, số hiệu container, số lượng kiện trên Chứng thư khử trùng, C/O và Bill of Lading phải hoàn toàn khớp nhau từng chi tiết nhỏ để tránh bị giữ hàng tại hải quan.

Tổng kết

Đồ gốm sứ Việt Nam có lợi thế cạnh tranh lớn tại thị trường Australia nhờ kiểu dáng tinh xảo và ưu đãi thuế quan 0% từ Hiệp định AANZFTA. Để quá trình xuất khẩu diễn ra suôn sẻ, các doanh nghiệp cần chú trọng kiểm soát chặt chẽ quy cách đóng gói chống vỡ, tuân thủ tuyệt đối quy định khử trùng bao bì gỗ AFAS và chuẩn bị bộ chứng từ xuất nhập khẩu chuẩn xác ngay từ ban đầu.