Trong hoạt động giao thương, hàng hóa thường phải đi qua nhiều chặng trước khi đến người nhận. Một lô hàng có thể được xe tải đưa từ nhà máy ra cảng, vận chuyển bằng tàu biển rồi tiếp tục đi đường sắt hoặc đường bộ đến kho đích.
Khi các chặng được tổ chức trong một dịch vụ có trách nhiệm xuyên suốt, doanh nghiệp có thể quản lý hành trình thuận tiện hơn. Đây là lý do vận tải đa phương thức được cân nhắc trong nhiều phương án logistics.
Vậy vận tải đa phương thức là gì, mang lại lợi ích nào và khi nào doanh nghiệp nên sử dụng?
1. Vận tải đa phương thức là gì?
Theo cách hiểu trong hợp đồng vận tải, vận tải đa phương thức là việc vận chuyển hàng hóa bằng ít nhất hai phương thức vận tải khác nhau trên cơ sở một hợp đồng vận tải đa phương thức, với một bên đứng ra chịu trách nhiệm tổ chức và thực hiện hành trình theo thỏa thuận.
Các phương thức có thể gồm đường bộ, đường biển, đường sắt, đường hàng không hoặc đường thủy nội địa.
Ví dụ, hàng được nhận tại nhà máy ở Bình Dương, đưa bằng xe tải đến cảng, đi tàu biển sang Canada rồi chuyển tiếp đến kho người mua. Nếu hành trình thuộc một hợp đồng vận tải đa phương thức, doanh nghiệp làm việc với một bên chịu trách nhiệm trong phạm vi đã thống nhất.
Bên này có thể thuê các nhà vận chuyển thực tế thực hiện từng chặng, thay vì sở hữu toàn bộ phương tiện.
2. Có nhiều chặng chưa chắc là dịch vụ đa phương thức
Điểm cần chú ý không chỉ nằm ở số lượng phương tiện mà còn ở cách tổ chức hợp đồng và trách nhiệm.
Nếu doanh nghiệp tự thuê xe tải, ký riêng với hãng tàu rồi thuê đơn vị khác giao tại nước đến, đó là chuỗi vận chuyển được quản lý qua nhiều thỏa thuận. Khi chậm hoặc hư hỏng, doanh nghiệp có thể phải làm việc riêng với từng bên.
Trong dịch vụ đa phương thức, một bên nhận trách nhiệm theo hợp đồng cho hành trình thuộc phạm vi dịch vụ. Điều này giúp tập trung đầu mối phối hợp và xử lý sự cố.
Cũng cần phân biệt với “vận tải liên phương thức”, thường nhấn mạnh hàng đi trong cùng đơn vị chứa hàng, như container, khi chuyển giữa các phương thức. Hai khái niệm có thể giao nhau nhưng không hoàn toàn đồng nghĩa.
3. Những hình thức kết hợp thường gặp
Đường bộ kết hợp đường biển
Xe tải đảm nhận chặng lấy và giao hàng, còn tàu biển thực hiện chặng quốc tế. Phương án này phù hợp với nhiều lô hàng container, nguyên liệu và hàng tiêu dùng.
Đường bộ kết hợp đường hàng không
Hàng được lấy tại kho, đưa đến sân bay và tiếp tục giao bằng đường bộ sau khi đến nước nhập khẩu. Phương án thường được cân nhắc cho hàng cần giao nhanh hoặc có giá trị cao.
Đường biển kết hợp đường sắt và đường bộ
Sau khi đến cảng, container có thể đi đường sắt đến trung tâm nội địa rồi được xe tải giao đến kho. Tính phù hợp phụ thuộc mạng lưới, lịch khai thác và địa điểm nhận.
Ngoài ra, một số hành trình có thể kết hợp đường thủy nội địa hoặc biển – hàng không khi có tuyến và dịch vụ đáp ứng.
4. Lợi ích của vận tải đa phương thức
Thuận tiện trong điều phối
Doanh nghiệp có một đầu mối tiếp nhận yêu cầu, cập nhật tiến độ và phối hợp các chặng. Bộ phận xuất nhập khẩu nhờ đó giảm công việc liên hệ riêng với nhiều nhà vận chuyển.
Tận dụng ưu thế từng phương thức
Xe tải linh hoạt ở chặng đầu và cuối; tàu biển có khả năng chuyên chở lớn; đường sắt phù hợp một số hành lang nội địa; hàng không đáp ứng nhu cầu nhanh.
Việc kết hợp hợp lý giúp xây dựng phương án sát yêu cầu hơn so với chỉ xem xét từng chặng độc lập.
Dễ đánh giá toàn bộ hành trình
Doanh nghiệp có thể xem xét tổng chi phí và thời gian từ nơi nhận đến nơi giao. Tuy nhiên, vận tải đa phương thức không mặc nhiên rẻ hơn hoặc nhanh hơn. Hiệu quả còn phụ thuộc số lần chuyển tải, lịch kết nối và chi phí xử lý.
5. Khi nào nên dùng dịch vụ vận tải đa phương thức?
Khi điểm lấy hoặc giao hàng ở xa cảng, sân bay
Nhà máy trong khu công nghiệp và kho người mua thường không nằm sát đầu mối vận tải quốc tế. Lúc này, việc kết nối chặng nội địa với chặng quốc tế là nhu cầu thực tế.
Một phương án có trách nhiệm rõ ràng giúp doanh nghiệp tránh khoảng trống giữa giao hàng tại cảng và nhận hàng tại kho.
Khi hành trình có nhiều điểm chuyển tiếp
Nếu hàng phải qua cảng trung chuyển, ga nội địa hoặc nhiều khu vực khai thác, việc nối lịch trở nên quan trọng. Chậm một chặng có thể làm lỡ chuyến tiếp theo.
Dịch vụ được điều phối xuyên suốt giúp chủ động theo dõi các điểm bàn giao và xử lý thay đổi.
Khi cần cân bằng chi phí và tiến độ
Không phải lô hàng nào cũng cần đi nhanh nhất. Một số doanh nghiệp chấp nhận thời gian dài hơn để giảm ngân sách, nhưng vẫn cần ngày giao phù hợp kế hoạch.
Khi đó, nên so sánh các phương án kết hợp trên cùng yêu cầu giao nhận.
Khi muốn giảm công việc quản lý
Doanh nghiệp ít nhân sự xuất nhập khẩu hoặc có nhiều đơn hàng đồng thời có thể cần một đầu mối tổ chức. Giá trị dịch vụ nằm ở khả năng phối hợp, cập nhật và giải quyết phát sinh.
Khi có kế hoạch giao hàng định kỳ
Các lô hàng đều đặn giúp xây dựng lịch lấy, vận chuyển và giao kho ổn định hơn. Dữ liệu thực tế qua từng chuyến cũng hỗ trợ điều chỉnh phương án.
6. Trường hợp cần cân nhắc kỹ trước khi lựa chọn
Với quãng đường ngắn và có thể giao trực tiếp bằng một phương thức, thêm điểm chuyển tải có thể làm tăng chi phí và thời gian.
Hàng dễ vỡ, hàng lạnh hoặc hàng nhạy cảm cần đánh giá khả năng duy trì điều kiện bảo quản tại mỗi điểm giao nhận. Một phương án có cước thấp nhưng thiếu kiểm soát chuyển tải có thể không phù hợp.
Với đơn hàng gấp, cần tính toàn bộ thời gian, gồm chờ chuyến và xử lý tại đầu mối. Lịch chuyên chở nhanh chưa chắc tạo ra thời gian giao kho ngắn nhất.
Doanh nghiệp nên yêu cầu đơn vị vận tải giải thích lý do chọn tuyến, các điểm bàn giao và phương án dự phòng trước khi quyết định.
7. Quy trình tổ chức vận tải đa phương thức
Trước tiên, doanh nghiệp cung cấp tên hàng, số kiện, trọng lượng, kích thước, địa chỉ và thời hạn giao. Các yêu cầu đặc biệt như nhiệt độ, tính nguy hiểm hoặc thiết bị nâng hạ phải được khai rõ.
Đơn vị dịch vụ xây dựng tuyến, lựa chọn phương thức cho từng chặng và xác định điểm chuyển tiếp. Hai bên sau đó thống nhất phạm vi, báo giá, chứng từ và trách nhiệm.
Khi nhận hàng, cần kiểm tra tình trạng bao bì, số lượng, niêm phong và lập hồ sơ bàn giao. Trong hành trình, các mốc tiến độ phải được cập nhật, đặc biệt khi thay đổi lịch.
Tại điểm cuối, người nhận kiểm đếm và ghi nhận tình trạng hàng. Mọi dấu hiệu bất thường nên được thông báo kịp thời theo điều kiện hợp đồng.
8. Chi phí và trách nhiệm cần kiểm tra
Báo giá có thể gồm lấy hàng, vận tải các chặng, xử lý tại cảng hoặc ga, chứng từ và giao cuối. Các khoản khai quan, thuế, bảo hiểm, lưu kho hoặc kiểm tra cần được xác nhận riêng.
Đừng mặc định “trọn gói” đồng nghĩa đã bao gồm mọi chi phí. Cần làm rõ phụ phí, thời gian miễn lưu, điều kiện giao lại và trách nhiệm dỡ hàng.
Về rủi ro, một đầu mối chịu trách nhiệm không có nghĩa mọi tổn thất đều được bồi thường toàn bộ giá trị. Giới hạn trách nhiệm, căn cứ áp dụng và thủ tục khiếu nại phụ thuộc hợp đồng cùng quy định liên quan.
Doanh nghiệp nên xem xét bảo hiểm hàng hóa phù hợp, nhất là với lô có giá trị cao hoặc dễ tổn thất.
9. Lựa chọn dịch vụ phù hợp cùng Unicorn Logistic
Một phương án vận tải đa phương thức tốt cần phù hợp đặc tính hàng, lịch giao và ngân sách. Đơn vị dịch vụ nên giải thích rõ tuyến, thời gian dự kiến, phạm vi trách nhiệm và cách xử lý phát sinh.
Doanh nghiệp có thể trao đổi với Unicorn Logistic để xem xét phương án kết hợp các chặng vận chuyển theo nhu cầu thực tế. Khi yêu cầu báo giá, nên cung cấp đầy đủ thông tin hàng và điều kiện giao nhận để hai bên thống nhất phạm vi rõ ràng.
Vận tải đa phương thức đặc biệt hữu ích khi hành trình cần nhiều phương thức và sự phối hợp chặt chẽ. Lựa chọn nên dựa trên hiệu quả toàn tuyến: tổng chi phí, tiến độ, khả năng bảo vệ hàng và trách nhiệm giao nhận đã được xác định.