Trong hoạt động nhập khẩu hàng hóa quốc tế, không phải lô hàng nào cũng được giao đúng số lượng, chủng loại và quy cách như đã thỏa thuận trong hợp đồng. Trên thực tế, doanh nghiệp có thể gặp tình trạng hàng nhập khẩu bị thiếu, thừa số lượng, giao sai sản phẩm hoặc thậm chí nhận nhầm hàng của một đơn vị khác.

Những sự cố này không chỉ ảnh hưởng đến kế hoạch sản xuất, kinh doanh mà còn có thể phát sinh nhiều vấn đề liên quan đến thủ tục hải quan, thuế nhập khẩu, chi phí lưu container, lưu bãi và trách nhiệm giữa các bên trong chuỗi vận chuyển.

Đặc biệt, nếu số lượng hàng hóa thực tế không phù hợp với thông tin trên hóa đơn thương mại, phiếu đóng gói hoặc tờ khai hải quan, doanh nghiệp cần xác định nguyên nhân và thực hiện thủ tục xử lý đúng quy định.

Vậy khi phát hiện hàng nhập khẩu bị thiếu, thừa hoặc giao nhầm, doanh nghiệp cần làm gì? Có phải sửa tờ khai hải quan không? Hồ sơ cần chuẩn bị gồm những chứng từ nào?

xử lý hàng nhập khẩu bị thiếu, thừa hoặc giao nhầm

Trong bài viết này, Unicorn Logistics sẽ hướng dẫn chi tiết quy trình xử lý từ khi phát hiện sai lệch đến khi hoàn tất thủ tục hải quan, giúp doanh nghiệp hạn chế rủi ro và tối ưu chi phí phát sinh.

1. Những tình huống hàng nhập khẩu bị thiếu, thừa hoặc giao nhầm thường gặp

1.1. Hàng nhập khẩu bị thiếu số lượng

Đây là trường hợp số lượng hàng hóa thực nhận thấp hơn số lượng thể hiện trên hợp đồng, Commercial Invoice hoặc Packing List.

Ví dụ, doanh nghiệp đặt mua 1.000 bộ linh kiện điện tử từ Trung Quốc, nhưng khi mở container kiểm đếm chỉ nhận được 950 bộ.

Nguyên nhân có thể xuất phát từ việc nhà cung cấp đóng thiếu hàng, sai sót trong quá trình xếp dỡ hoặc thất lạc hàng hóa trong quá trình vận chuyển.

1.2. Hàng nhập khẩu bị thừa số lượng

Trường hợp này xảy ra khi doanh nghiệp nhận được số lượng hàng nhiều hơn so với chứng từ thương mại.

Ví dụ, hóa đơn thể hiện 500 sản phẩm nhưng thực tế container có 530 sản phẩm.

Phần hàng thừa có thể do nhà cung cấp đóng nhầm, giao dư hoặc có sai sót trong quá trình chuẩn bị hàng xuất khẩu.

Doanh nghiệp không nên tự ý đưa số hàng thừa vào kinh doanh khi chưa xác định và hoàn tất nghĩa vụ hải quan liên quan.

1.3. Hàng nhập khẩu bị giao nhầm chủng loại

Hàng giao nhầm có thể là sản phẩm khác mã, khác model, khác quy cách hoặc khác hoàn toàn so với hàng đã đặt mua.

Ví dụ, doanh nghiệp nhập khẩu máy bơm công nghiệp công suất 5 kW nhưng nhà cung cấp lại giao máy công suất 7,5 kW.

Sự khác biệt này có thể làm thay đổi mã HS, trị giá, thuế suất hoặc chính sách kiểm tra chuyên ngành.

1.4. Nhận nhầm hàng của doanh nghiệp khác

Trong quá trình gom hàng lẻ (LCL), phân loại tại kho CFS hoặc giao nhận container, có thể phát sinh trường hợp hàng hóa bị giao nhầm giữa các chủ hàng.

Đây là tình huống phức tạp vì doanh nghiệp phải phối hợp với đơn vị vận chuyển, kho hàng, người gửi và cơ quan hải quan để xác định chủ sở hữu cũng như phương án xử lý.

2. Việc đầu tiên cần làm khi phát hiện hàng nhập khẩu sai lệch

Khi phát hiện hàng hóa thực tế không phù hợp với chứng từ, doanh nghiệp cần ưu tiên bảo toàn hiện trạng và thu thập bằng chứng.

Các công việc quan trọng bao gồm:

  • Tạm dừng sử dụng, phân phối hoặc đưa phần hàng sai lệch vào sản xuất.

  • Kiểm đếm lại toàn bộ số lượng và chủng loại hàng hóa.

  • Chụp ảnh, quay video tình trạng container, seal và kiện hàng.

  • Lập biên bản ghi nhận sự khác biệt.

  • Thông báo cho nhà cung cấp, hãng tàu, đơn vị giao nhận hoặc kho liên quan.

  • Kiểm tra tình trạng tờ khai hải quan để xác định thủ tục xử lý.

Đối với hàng hóa còn chịu sự giám sát hải quan, doanh nghiệp cần phối hợp với cơ quan hải quan trước khi thực hiện các thao tác có thể làm thay đổi hiện trạng hàng hóa.

Lưu ý: Không nên tự ý tiêu hủy, trả hàng, chuyển kho hoặc bán phần hàng thừa, hàng giao nhầm khi chưa xác định đầy đủ điều kiện pháp lý.

3. Căn cứ pháp lý xử lý hàng nhập khẩu thiếu, thừa hoặc giao nhầm

Các văn bản quan trọng doanh nghiệp cần tham khảo gồm:

  • Luật Hải quan năm 2014: Quy định trách nhiệm khai báo, kiểm tra và giám sát hàng hóa.

  • Nghị định 08/2015/NĐ-CP và các văn bản sửa đổi, bổ sung: Quy định về thủ tục hải quan đối với hàng hóa xuất nhập khẩu.

  • Thông tư 38/2015/TT-BTC, được sửa đổi, bổ sung bởi Thông tư 39/2018/TT-BTC và Thông tư 121/2025/TT-BTC: Hướng dẫn khai bổ sung và xử lý những trường hợp hàng hóa thực tế không phù hợp với hồ sơ.

Đặc biệt, Điều 20 Thông tư 38/2015/TT-BTC theo nội dung sửa đổi tại Thông tư 121/2025/TT-BTC quy định về khai bổ sung hồ sơ hải quan, trong đó có chứng từ liên quan đến trường hợp gửi thừa, gửi thiếu hoặc gửi nhầm hàng hóa.

THƯ VIỆN PHÁP LUẬT+1

4. Hồ sơ xử lý hàng nhập khẩu bị thiếu, thừa hoặc giao nhầm

Tùy từng trường hợp, doanh nghiệp cần chuẩn bị các chứng từ phù hợp.

Chứng từ

Mục đích

Commercial Invoice

Đối chiếu giá trị và số lượng hàng

Packing List

Xác định quy cách đóng gói

Bill of Lading/Air Waybill

Kiểm tra thông tin vận chuyển

Hợp đồng ngoại thương

Xác định nghĩa vụ giao hàng

Biên bản kiểm đếm

Ghi nhận số lượng thực tế

Hình ảnh, video

Chứng minh tình trạng hàng

Văn bản thống nhất giữa người gửi và người nhận

Xác định nguyên nhân và phương án xử lý

Hóa đơn điều chỉnh (nếu có)

Cập nhật thông tin hàng hóa, trị giá

Theo quy định về khai bổ sung, văn bản ghi nhận và thống nhất phương án xử lý giữa người gửi và người nhận là chứng từ quan trọng đối với trường hợp gửi thừa, nhầm hoặc thiếu hàng. Hóa đơn thương mại điều chỉnh cũng cần được cung cấp khi có thay đổi thông tin, trị giá tương ứng.

THƯ VIỆN PHÁP LUẬT+1

5. Quy trình xử lý hàng nhập khẩu bị thiếu

Bước 1: Kiểm tra và xác nhận số lượng thực tế. Doanh nghiệp tiến hành kiểm đếm, lập biên bản ghi nhận hàng thiếu và đối chiếu với Packing List.

Bước 2: Xác định nguyên nhân. Kiểm tra việc đóng hàng, tình trạng seal, vận đơn và quá trình giao nhận để xác định hàng thiếu từ phía nhà cung cấp hay phát sinh trong vận chuyển.

Bước 3: Làm việc với nhà cung cấp. Hai bên thống nhất phương án như hoàn tiền, điều chỉnh hóa đơn hoặc giao bổ sung hàng trong chuyến tiếp theo.

Bước 4: Thực hiện thủ tục hải quan. Nếu tờ khai đã đăng ký, doanh nghiệp kiểm tra điều kiện khai bổ sung số lượng, trị giá và các chỉ tiêu liên quan. Trường hợp chưa đăng ký tờ khai, cần khai theo thông tin hàng hóa và hồ sơ đã được xác minh phù hợp.

Bước 5: Hoàn tất xử lý tài chính. Doanh nghiệp đối chiếu nghĩa vụ thuế, công nợ với nhà cung cấp và quyền yêu cầu bồi thường từ đơn vị vận chuyển hoặc bảo hiểm nếu có căn cứ.

6. Quy trình xử lý hàng nhập khẩu bị thừa

Hàng thừa thường phức tạp hơn vì có thể phát sinh nghĩa vụ thuế hoặc yêu cầu về giấy phép, kiểm tra chuyên ngành.

Doanh nghiệp cần kiểm đếm, xác định chính xác phần hàng thừa và làm việc với nhà cung cấp để xác nhận nguyên nhân.

Sau đó, phải xác định phần hàng này có nằm trong dung sai đã thỏa thuận tại hợp đồng hay không.

Theo quy định được sửa đổi tại Thông tư 121/2025/TT-BTC, cơ quan hải quan xem xét thỏa thuận dung sai khi xử lý khai bổ sung. Trường hợp hàng thừa vượt dung sai, người khai hải quan phải khai tờ khai mới cho lượng hàng thừa, gửi nhầm theo quy định; đồng thời có thể phát sinh xử lý vi phạm.

CÔNG TY TNHH DỊCH VỤ HM ATC+1

Đối với hàng thuộc diện quản lý chuyên ngành, doanh nghiệp phải kiểm tra các yêu cầu về giấy phép, chứng nhận và kiểm tra chuyên ngành trước khi hoàn tất thủ tục.

Không nên mặc định rằng mọi lượng hàng thừa đều có thể cộng trực tiếp vào tờ khai nhập khẩu ban đầu.

7. Quy trình xử lý hàng nhập khẩu giao nhầm

Trước hết, doanh nghiệp phải phân biệt hai trường hợp: nhà cung cấp giao sai sản phẩm cho đúng người mua, hoặc lô hàng bị gửi nhầm người nhận.

Với trường hợp giao sai sản phẩm, doanh nghiệp cần đối chiếu hàng thực tế với hợp đồng, xác định mã HS, trị giá và chính sách quản lý áp dụng cho hàng đã nhận. Sau đó, lựa chọn phương án xử lý phù hợp như khai bổ sung, làm thủ tục đối với hàng gửi nhầm hoặc tái xuất theo quy định.

Riêng trường hợp gửi nhầm người nhận hàng, Thông tư 121/2025/TT-BTC quy định thủ tục xử lý khi hàng chưa đăng ký tờ khai nhập khẩu và còn nằm trong khu vực giám sát hải quan.

Người gửi, người vận chuyển hoặc người được ủy quyền phải cung cấp văn bản giải thích nguyên nhân, đề nghị phương án xử lý và chứng từ chứng minh.

Sau khi kiểm tra, cơ quan hải quan có thể xử lý theo phương án tái xuất hoặc điều chỉnh thông tin người nhận trên bản lược khai hàng hóa nếu đáp ứng điều kiện.

storage.sudospaces.com+1

8. Ví dụ thực tế: Doanh nghiệp nhập khẩu 1.000 sản phẩm nhưng nhận 950 sản phẩm

Giả sử một doanh nghiệp tại Việt Nam nhập khẩu 1.000 linh kiện máy móc từ nhà cung cấp nước ngoài.

Đơn giá trên hóa đơn là 50 USD/sản phẩm. Tổng trị giá hóa đơn là 50.000 USD.

Khi kiểm tra hàng thực tế, doanh nghiệp phát hiện chỉ có 950 sản phẩm.

Nội dung

Theo hóa đơn

Thực nhận

Số lượng

1.000

950

Đơn giá

50 USD

50 USD

Tổng trị giá hàng

50.000 USD

47.500 USD

Chênh lệch

2.500 USD

Trong tình huống này, doanh nghiệp cần lập biên bản xác nhận thiếu 50 sản phẩm, làm việc với nhà cung cấp và xác định phương án giải quyết.

Nếu hai bên thống nhất giảm giá trị giao dịch tương ứng, nhà cung cấp có thể phát hành chứng từ điều chỉnh phù hợp.

Doanh nghiệp sử dụng hồ sơ này để xem xét khai bổ sung với cơ quan hải quan. Việc điều chỉnh trị giá tính thuế không đương nhiên bằng đúng phần chênh lệch hóa đơn mà còn phụ thuộc chứng từ, phương pháp xác định trị giá và kết quả xử lý của cơ quan hải quan.

9. Những sai lầm doanh nghiệp cần tránh

Một sai lầm phổ biến là chỉ thông báo bằng điện thoại cho nhà cung cấp mà không lập biên bản hoặc lưu giữ chứng từ.

Khi phát sinh tranh chấp, doanh nghiệp có thể không đủ căn cứ chứng minh hàng đã bị thiếu hoặc giao nhầm.

Sai lầm thứ hai là tự ý sử dụng hàng thừa trước khi hoàn tất thủ tục hải quan.

Thứ ba, doanh nghiệp không kiểm tra sự khác biệt giữa hàng hóa thực tế và chứng từ liên quan đến mã HS, thuế suất hoặc giấy phép nhập khẩu.

Cuối cùng, việc chậm xử lý có thể khiến chi phí lưu container, lưu bãi tăng cao, đồng thời gây khó khăn cho việc xác định trách nhiệm giữa các bên.

Vì vậy, doanh nghiệp cần xây dựng quy trình kiểm đếm, ghi nhận sai lệch và phối hợp xử lý ngay khi phát hiện sự cố.

10. Unicorn Logistics – Đồng hành cùng doanh nghiệp xử lý sự cố hàng nhập khẩu

Hàng nhập khẩu bị thiếu, thừa hoặc giao nhầm là những tình huống có thể gây ảnh hưởng lớn đến hoạt động kinh doanh nếu không được xử lý kịp thời.

Việc giải quyết hiệu quả đòi hỏi sự phối hợp giữa nhà cung cấp, đơn vị vận chuyển, kho hàng, cơ quan hải quan và doanh nghiệp nhập khẩu.

Unicorn Logistics đồng hành cùng doanh nghiệp trong hoạt động vận chuyển quốc tế, khai báo hải quan, chuẩn bị chứng từ và phối hợp xử lý những vấn đề phát sinh trong quá trình giao nhận hàng hóa.

Với định hướng cung cấp giải pháp logistics chuyên nghiệp, Unicorn Logistics hỗ trợ doanh nghiệp tối ưu quy trình xuất nhập khẩu, hạn chế rủi ro chứng từ và nâng cao hiệu quả vận hành chuỗi cung ứng.

Nếu doanh nghiệp đang gặp vấn đề về hàng nhập khẩu thiếu, thừa, giao nhầm hoặc cần hỗ trợ thủ tục hải quan, hãy liên hệ Unicorn Logistics để được tư vấn phương án xử lý phù hợp.